spotkania na wschodzie
pl ru

Ludzie, Białoruś

Waleria Borewiczowa - grodzieńska strażniczka pamięci narodowej.

Waleria Borewiczowa (z domu Bakłażec)

Urodziła się w 1905 roku w Wilnie, ale w Grodnie ukończyła w 1925 roku Państwowe Żeńskie Seminarium Nauczycielskie im. Elizy Orzeszkowej i z Grodnem związała dalsze swoje życie. Przez wiele lat uczyła w szkole powszechnej w miejscowości Kaplica, w pobliżu Grodna, a w czasie okupacji była nauczycielką „tajnego nauczania”. Po przejściu na emeryturę stała się opiekunką cmentarza bernardyńskiego. Przez kilkadziesiąt lat, do ostatnich dni swojego życia, przychodziła codziennie na zamknięty oficjalnie cmentarz, aby od rana do zmierzchu pracować przy grobach. Szczególną opieką otoczyła kwaterę mogił żołnierskich. Oczyszczała groby z chwastów, sadziła kwiaty, a kiedy stwierdziła, że kwiaty są z grobów wyrywane, zamieniła kwiaty na rumianki.

bitwa_niemie__ska_1

W ostatnich latach życia tej niezwykłej, skromnej nauczycielki jej codzienny trud starali się wspierać polscy mieszkańcy Grodna i rodacy odwiedzający nadniemeński gród. Dzięki niestrudzonej i wymagającej odwagi pracy Walerii Borewiczowej zostały uratowane nie tylko mogiły żołnierzy poległych w latach 1919-1920, ale także – groby powstańców 1863 roku, grób Elizy Orzeszkowej i jej matki - Franciszki Widackiej. Waleria Borewiczowa broniła też
z grupą grodzieńskich kobiet zabytkowego kościoła pojezuickiego p.w. św. Franciszka Ksawerego, który mógł podzielić los zburzonej w 1961 roku najstarszej świątyni Grodna – Fary Witoldowej. W 1990 roku Waleria Borewiczowa została odznaczona przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Złotym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej. Medal wręczył bohaterskiej nauczycielce ówczesny konsul RP Tadeusz Myślik w dniu 26 lipca 1990 roku w Grodnie, w mieszkaniu ks. Michała Aronowicza, który otrzymał wówczas medal za wojnę 1939 roku, przyznany również przez ROPWiM. W lipcu 1990 roku Minister Kultury
i Sztuki, Izabella Cywińska, skierowała do Walerii Borewiczowej list z następującymi słowami: „Zwracam się do Pani z wyrazami szacunku i podziękowania za wieloletni trud
i poświęcenie w ratowaniu i pielęgnowaniu polskiego cmentarza w Grodnie. Ten, kto ratuje cmentarze, gdziekolwiek by one były, ratuje pamięć, dzięki której naród trwa mimo wszystko. Działalność – na całym świecie – takich osób jak Pani napawa nadzieją, iż nasze dziedzictwo historyczne i kulturowe, nawet w niesprzyjających warunkach, przetrwa”.

bitwa_niemie__ska_3 bitwa_niemie__ska_8

bitwa_niemie__ska_5

Waleria Borewiczowa zmarła 12 października 1991 roku. Pozostała w żywej i serdecznej pamięci wszystkich dawnych i obecnych polskich mieszkańców Grodna. W każdą rocznicę śmierci tej niestrudzonej strażniczki pamięci narodowej, której szczególnego błogosławieństwa udzielił papież Jan Paweł II, Grodnianie modlą się za nią w obronionym kościele pojezuickim - dzisiejszej bazylice katedralnej. Dbają też o uratowane przez Walerię Borewiczową groby na bernardyńskim cmentarzu.

Wanda Renik

Fotografie ze zbiorów Brunona Hlebowicza i autorki
oraz autorstwa Elżbiety Dziuk 

Bibliografia:

Gierdewicz Jadwiga, Dzieje niezwykłej grodnianki, Głos znad Niemna”, Pismo Związku Polaków na Białorusi nr 47/2002.

Michajlik Laryssa, Była symbolem polskości..., „Głos znad Niemna”, Pismo Związku Polaków na Białorusi nr 2/1992.

Wachowicz Barbara, Ty jesteś jak zdrowie ....: z Mickiewiczem nad Wilią i Świtezią, ze Słowackim w Krzemieńcu, z Orzeszkową nad Niemnem. Warszawa 1998.

Komentarze użytkowników
+ Dodaj komentarz
Wpisz swój komentarz oraz wypełnij pole Nazwa użytkownika!
Twój komentarz:
Nazwa użytkownika: