spotkania na wschodzie
pl ru

Historia, Inne

Proces Grocholskiego i Baczaka

Na kilka dni przed pierwszymi powojennymi wyborami do Sejmu, jakie zostały przeprowadzone 19 stycznia 1947 roku, urządzono w Warszawie procesową inscenizację, której celem było jednoczesne obciążenie PSL i WiN. Był to jeden z kilku pokazowych procesów, w których prasa, relacjonując te rozprawy, niejednokrotnie już dniu ich rozpoczęcia uznawała za udowodnione zarzuty stawiane oskarżonym. W tym przypadku „Gazeta Robotnicza” wiadomość o ogłoszeniu terminu procesu opatrzyła tytułem: Hrabia-gestapowiec przed sądem”. W tym procesie cztery osoby stanęły pod zarzutem szpiegostwa na rzecz obcego mocarstwa. Byli to: Ksawery Grocholski, lat 33, oficer wywiadu AK; Waldemar Baczak, lat 24, prawnik, urzędnik MSZ, żołnierz AK i uczestnik Powstania Warszawskiego, działacz „Wici”; kpt. Witold Kalicki, dr medycyny, lekarz KBW; Krystyna Kosiorek, lat 22. Na świadków oskarżenia, których dowieziono z aresztów śledczych UB, powołano m.in. gestapowca Meisingera i Irenę Chmielewiczową skazaną w październiku 1946 roku na karę śmierci za współpracę z Gestapo. Styczniowe procesy należały do okresu, który właśnie dobiegał końca. Wybory 1947 roku i ogłoszona po nich amnestia stanowią w powojennej historii Polski datę graniczną początku nowej epoki.

Ksawery hr. Grocholski

     Grocholski Ksawery ps. Brodaty, Leonard, (1903-1947), z Grabowa herbu Syrokomla, hrabia, żołnierz AK, działacz WiN. Urodzony 14 lutego 1903 r. w majątku Strzyżawka, syn właściciela majątku Strzyżawka na Podolu zakordonowym - Tadeusza Przemysława Michała (1839-1913) i Zofii z Zamoyskich h. Jelita (1865-1957). Absolwent Akademii Handlowej w Antwerpii i Wydziału Prawa Uniwersytetu w Brukseli. Z zawodu handlowiec.

     Został aresztowany przez Niemców zaraz na początku okupacji i zwolniony dzięki staraniom żony, Austriaczki z pochodzenia. Od 1943 w AK, oficer wywiadu I Rejonu Czerniaków, rozpracowywał folksdojczów i agentów gestapo. Walczył w powstaniu warszawskim, przeszedł obóz w Pruszkowie. Miał brata Remigiusza, komendanta "Wachlarza", a w powstaniu warszawskim komendanta Rejonu Mokotów Dolny.

     W 1945 r. został zwerbowany do działalności wywiadowczej w organizacji WiN („Wolność i Niezawisłość”) przez szefa komórki wywiadowczej Waldemara Baczaka. W konspiracji WiN używał pseudonimu "Leonard".

     Przed aresztowaniem mieszkał w Brwinowie koło Warszawy. Aresztowany przez UB 14 listopada 1946 r. w Warszawie razem z Waldemarem Baczakiem, Witoldem Kalickim i Krystyną Kosiorek pod zarzutem należenia do WiN i szpiegostwa.

Waldemar Baczak

     ps. Arnie (ur. 18 października 1922 r, syn Kazimierza i Ireny z Krzyżanowskich.

     Uczył się w Męskim Gimnazjum i Liceum Tow. im. Jana Zamoyskiego, które ukończył na tajnych kompletach w marcu 1940 r. W 1942 r. studiował na Wydziale Prawa konspiracyjnego Uniwersytetu Warszawskiego. Był człowiekiem wybitnie utalentowanym. W wieku 21-22 lat znał już sześć języków w tym francuski, niemiecki, włoski i hiszpański, a częściowo angielski i duński. W konspiracji działał od jesieni 1942 r.. Opracował projekt wysadzenia w powietrze gmachu Gestapo w al. Szucha przy pomocy wozu-bomby; ale pomysł ten nie został zrealizowany. W 1944 r. ukończył z pierwszą lokatą tajną podchorążówkę, awansując do stopnia kpr. pchor. W powstaniu warszawskim pod ps. „Arnie” dowodził drużyną w 2. plutonie kompanii B-3 pułku AK „Baszta” na Mokotowie, pięciokrotnie ranny, w tym dwukrotnie ciężko, po rekonwalescencji w oddziale II sztabu 10. DP AK. Po kapitulacji przeniósł się do Krakowa, gdzie kontynuował studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, we wrześniu 1945 r. uzyskując dyplom magistra praw. Wrócił do Warszawy, gdzie brał udział w pracach dokumentacyjnych pułku AK „Baszta” i pracach ekshumacyjnych poległych powstańców pułku. W Warszawie podjął studia doktoranckie na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, pracując jako urzędnik w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Od listopada 1945 r. zaczął działalność w organizacji Wolność i Niezawisłość.

     Aresztowany został 17 XI 1946 podczas II Krajowej Konferencji Akademickiej, na której był delegatem Towarzystwa "Bratnia Pomoc" Studentów UW i w pokazowym procesie przed WSR w Warszawie, sąd pod przewodnictwem ppłk. Mariana Bartonia, w dniu 14 stycznia 1947 r wydał wyroki kary śmierci na Waldemara Baczaka oraz sądzonych wraz z nim – Ksawerego Grocholskiego i kapitana KBW Witolda Kalickiego. Oskarżona Krystyna Kosiorek została skazana na więzienie. NSW w dniu 17 II 1947 wyrok ten utrzymał w mocy. O darowanie Baczakowi życia błagali Bieruta: dziadek – 91-letni Antoni Baczak, babka i chrzestna - 83-letnia Maria Krzyżanowska, matka – Irena Baczak, Towarzystwo "Bratnia Pomoc" Studentów UW. W obronę podwładnego mocno zaangażował się dowódca kompanii B-3 pułku AK „Baszta” kpt. Michał Juchnicki „Wicher”. 16 II 1947 do kancelarii Bieruta nadszedł z Gentofl (Dania) telegram z prośbą o łaskę dla trzech skazańców: Grocholskiego, Kalickiego i B., nadany przez Emila Dehna, znanego duńskiego publicystę i dziennikarza. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Waldemar Baczak został stracony 24 II 1947 wraz z oboma pozostałymi skazańcami w więzieniu mokotowskim na Rakowieckiej. Zadziwia pośpiech wykonania wyroku, tłumaczony zapewne rosnącymi protestami opinii społecznej. Miejsce pochówku jest nieznane, prawdopodobnie zostali pochowani na cmentarzu na Służewcu. Mogiły symboliczne znajdują się na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie, w Kwaterze „na Łączce”.

od_lewej_Kalicki__Grocholski__K

Warszawa, 1947-01. Proces Ksawerego hr. Grocholskiego i innych członków Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (10-14 stycznia). Oskarżonych o przekazywanie informacji ważnych dla bezpieczeństwa państwa ambasadorowi obcego mocarstwa skazano na kary śmierci (Grocholskiego, urzędnika MSZ Waldemara Baczaka, kapitana KBW Witolda Kalickiego) i więzienia (Krystyna Kosiorek). Nz. od lewej: Kalicki, Grocholski, Kosiorek, Baczak. bb/gr PAP

17 stycznia 1991 prezes Izby Wojskowej SN założył rewizję nadzwyczajną na korzyść skazanych, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i postulując uniewinnienie od zarzutów. 8 marca 1991 Izba Wojskowa SN uniewinniła oskarżonych od zarzutu popełnienia przypisywanych im przestępstw i nakazała zmienić orzeczenia b. WSR i b. NSW.

Komentarze użytkowników
+ Dodaj komentarz
Wpisz swój komentarz oraz wypełnij pole Nazwa użytkownika!
Twój komentarz:
Nazwa użytkownika: